Các nhà khảo cổ học tại Nepal vừa công bố việc phát hiện tàn tích của một ngôi đền cổ đặc biệt tại Tilaurakot, địa điểm được nhiều học giả xác định là Kapilavastu cổ, kinh thành của vương quốc Thích Ca – nơi Thái tử Siddhartha Gautama (Tất-đạt-đa Cồ-đàm) đã sống trong những năm tháng tuổi trẻ trước khi xuất gia tìm con đường giác ngộ.

Tilaurakot nằm cách Lumbini – nơi Đức Phật đản sinh – khoảng 25 km. Trong khi Lumbini từ lâu đã trở thành trung tâm hành hương lớn của Phật tử toàn cầu, thì Tilaurakot vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu để làm sáng tỏ vai trò của nó trong lịch sử Phật giáo sơ kỳ.

Phát hiện mới này được giới khảo cổ đánh giá là một bước tiến quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về bối cảnh lịch sử và văn hóa nơi Đức Phật đã trưởng thành.

Theo các nhà khảo cổ, ngôi đền được phát hiện có dạng apsidal (hình bán nguyệt ở phía sau) – một kiểu kiến trúc khá hiếm thấy tại Nepal.

Các nghiên cứu ban đầu cho thấy công trình có thể được xây dựng từ khoảng thế kỷ III đến thế kỷ V sau Công nguyên. Tàn tích được tìm thấy bên trong khu thành cổ Tilaurakot, tại một khu vực từng là sân tu viện được xây dựng trên nền của một khu phức hợp cổ xưa.

Những phát hiện này cho thấy Tilaurakot không chỉ là trung tâm chính trị của vương quốc Thích Ca, mà còn từng là một địa điểm sinh hoạt tôn giáo và hành hương quan trọng của Phật giáo thời kỳ đầu.

Giáo sư Robin Coningham của Đại học Durham (Anh), đồng lãnh đạo dự án khảo cổ, cho biết phát hiện này giúp bổ sung thêm nhiều dữ liệu quý giá về lịch sử Phật giáo thời kỳ đầu tại khu vực Kapilavastu.

Các nhà nghiên cứu hy vọng rằng những phát hiện khảo cổ tiếp theo sẽ góp phần củng cố hồ sơ đề cử Tilaurakot – Kapilavastu trở thành Di sản Thế giới UNESCO, giúp địa điểm này được biết đến rộng rãi hơn trong cộng đồng Phật tử và giới nghiên cứu.

Một số nghiên cứu khảo cổ cũng cho thấy rằng cuộc sống của Thái tử Siddhartha trong lịch sử có thể không xa hoa như hình ảnh cung điện thường được mô tả trong nghệ thuật Phật giáo về sau.

Vào thời kỳ đó, nhiều công trình trong khu vực được xây dựng chủ yếu bằng gỗ, tre, đất và mái tranh, chứ chưa phải các kiến trúc bằng đá hay gạch kiên cố.

Những phát hiện này giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về bối cảnh xã hội và môi trường văn hóa nơi Đức Phật đã lớn lên trước khi bước vào hành trình tìm cầu chân lý.

Việc phát hiện thêm các di tích khảo cổ tại Tilaurakot không chỉ mang giá trị học thuật, mà còn góp phần làm phong phú thêm hiểu biết về những địa danh gắn với cuộc đời Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.

Đối với Phật tử, những khám phá này nhắc nhở rằng hành trình giác ngộ của Đức Phật đã bắt đầu từ một vùng đất bình dị ở khu vực Nepal – Bắc Ấn cổ đại, nơi đã trở thành nguồn cảm hứng tâm linh cho nhân loại suốt hơn hai thiên niên kỷ.